EN / AR

نوروفیدبک چیست؟ چه بیماری‌هایی با نوروفیدبک درمان می‌شود؟

نوروفیدبک یک روش درمانی مبتنی بر پاداش و بدون نیاز به دارو است که نحوه شناسایی الگوهای امواج مغزی منفی و جایگزین کردن آن با الگوهای فعالیت مغزی مفید و متعادل را به مغز آموزش می‌دهد.

 الگوهای فعالیت مغزی ناهماهنگ باعث بروز عارضه‌های ذهنی مانند اضطراب می‌شوند و یا در ایجاد رفتارهای منفی مؤثر می‌باشند. زمانی که مغز نحوه تغییر این الگوها را می‌آموزد، از چرخه‌ای که باعث ایجاد احساسات منفی و واکنش‌های ناسالم می‌شود خارج می‌گردد. پزشکان از نوروفیدبک ‌درمانی به منظور کمک به بیماران در تمامی سنین جهت غلبه بر الگوی امواج مغزی مخرب که باعث بروز افکار، احساسات و رفتارهای ناسالم می‌شوند، استفاده می‌کنند.

نوروفیدبک چیست؟ 


نوروفیدبک چیست؟

در پاسخ به این سؤال که نوروفیدبک چیست بایستی گفته شود که نوروفیدبک یک روش تمرینی مبتنی بر ذهن است که نحوه تشخیص الگوی فعالیت مغزی منفی را به شخص آموزش داده تا شخص بتواند به صورت خودآگاه این الگوها را با الگوهای فعالیت مغزی سالم و متعادل‌تری جایگزین کند.

نوروفیدبک‌تراپی در نهایت ابزار لازم جهت برقراری مجدد تعادل عصبی و غلبه بر افکار منفی را در اختیار شخص قرار داده و به شخص در به دست گرفتن کنترل ذهن خود کم می‌کند.

الگوهای امواج مغزی باعث شکل‌گیری افکار، احساسات و رفتار فرد می‌شوند. زمانی که سلول‌های مغزی اطلاعات را به یکدیگر انتقال می‌دهند، تکانه‌های الکتریکی به نام امواج مغزی ایجاد می‌شوند.

در صورتی که الگوی امواج مغزی متعادل باشند، شخص احساس آرامش بیشتری کرده و دارای کنترل بیشتری بر احساس و رفتار خود می‌باشد. در غیر این صورت امکان دارد انواع مشکلات احساسی، رفتاری و عملکردی ایجاد شوند.

نوروفیدبک چگونه انجام می‌شود؟

نوروفیدبک ‌درمانی یک روش درمانی غیر تهاجمی است که کنترل انعطاف‌پذیری عصبی را به دست گرفته و در جهت ایجاد الگوی فعالیت مغزی متعادل به شخص کمک می‌کند. این الگوهای مغزی شامل الگوی امواج مغزی با فرکانس پایین و الگوی امواج با فرکانس متوسط به بالا می‌باشد.

در طول جلسه نوروفیدبک، بیمار بر روی صندلی می‌نشیند و الکترود سنسور (حسگر) بر روی سر نصب می‌شود. این سنسورها تنها سیگنال‌های الکتریکی تولید شده توسط مغز را خوانده و آن‌ها را به رایانه ارسال می‌کنند و هیچ‌گونه سیگنالی را به مغز ارسال نمی‌کنند.

بسته به برنامه درمانی، امکان دارد از شخص خواسته شود که به صفحه رایانه نگاه کند، به موسیقی گوش فرا دهد و یا از بازی رایانه‌ای استفاده کند. در زمان انجام این فعالیت‌ها، پزشک امواج مغزی را ارزیابی کرده و از نرم‌افزار مخصوص نقشه‌برداری مغز انسان استفاده می‌کند.

در زمان استفاده از نوروفیدبک، شخص در واقع شاهد نوسانات الگوی امواج مغزی خود در زمان واکنش مغز به تصاویر، صداها یا بازی مورد نظر به صورت تصویری می‌باشد.

برای مثال در صورتی که شخص یک فیلم را مشاهده کند، زمانی که الگوی امواج مغزی مطلوب ایجاد شوند، صفحه نمایش روشن‌تر شده و شخص موسیقی خاصی را خواهد شنید. زمانی که الگوی امواج مغزی از تناسب کمتری برخوردار باشند، صفحه نمایش تیره و تاریک می‌شود.

این فیدبک (بازخورد) لحظه‌ای به شکل ناخودآگاه باعث می‌شود تا مغز نحوه تولید الگوی امواج مغزی سودمند که سبب روشن‌تر شدن صفحه نمایش می‌شوند را بیاموزد. در واقع با گذشت زمان مغز می‌آموزد که چگونه الگوی امواجی که باعث بروز افکار و رفتارهای سالم‌تر می‌شود را ایجاد و حفظ کند.

در نتیجه امواج مغزی به تدریج بهبود پیدا کرده و شخص راحت‌تر می‌تواند افکار و رفتار خود را کنترل کند. نوروفیدبک‌تراپی از طریق تقویت و تکرار و با گذشت زمان تأثیر خود را نشان خواهد داد.

انعطاف‌پذیری عصبی چیست؟

انعطاف‌پذیری عصبی چیست؟

به واسطه انعطاف‌پذیری عصبی افکار، احساسات، واکنش‌ها و رفتار شخص در اثر رشد، آموزش، کشف و شناخت تغییر خواهند کرد. ظرفیت مغز برای سامان‌دهی مجدد و ایجاد مسیرهای جدید در واکنش به تجربیات و محیط اطراف شخص، انعطاف‌پذیری عصبی نام دارد.

انعطاف‌پذیری عصبی باعث تقویت مسیرهای عصبی مطلوب و ایجاد مسیرهای جدید در واکنش به تکرار افکار و رفتارها می‌باشد.

در زمان تمرین نوروفیدبک‌درمانی، شخص به طور فعال الگوی امواج مغزی که باعث ایجاد افکار، احساسات و رفتارهای سالم‌تر می‌شوند را تقویت می‌کند. بیشتر افراد پس از 40 جلسه در طول مدت زمان 20 هفته به نتیجه رضایت‌بخش دست پیدا می‌کنند.

مزایای نوروفیدبک


نوروفیدبک باعث ایجاد درد نمی‌شود و یک روش غیر تهاجمی و بدون نیاز به دارو می‌باشد. حساسیت هر شخص به درمان متفاوت می‌باشد و اشخاص دارای واکنش مشابه به نوروفیدبک‌تراپی نمی‌باشند. در ارتباط با جلسات اول، ارزیابی فیدبک (بازخورد) در مورد تاثیرات درمان اهمیت زیادی دارد. بایستی توجه شود که تأثیر نوروفیدبک‌تراپی در همه افراد یکسان نمی‌باشد. تحقیقات نشان می‌دهند که در حدود 70 تا 80 درصد از افراد قادر به تمرین نوروفیدبک هستند. در صورتی که در 5 جلسه اول تغییری مشاهده نشود، تمرین متوقف شده و گزینه‌های درمانی دیگر ارزیابی می‌شوند.

پس از جلسات تمرین نوروفیدبک هر گونه تغییر در موارد زیر ارزیابی می‌شوند:

  • میزان آرامش بیمار
  • احساس نگرانی
  • میزان هوشیاری
  • قدرت تعقل
  • فکر کردن بیش از حد به مشکلات
  • میزان اضطراب
  • تغییرات رفتاری
  • هرگونه ناراحتی جسمی (مانند سردرد)

نوروفیدبک برای چه کسانی مناسب می‌باشد؟ 


نوروفیدبک برای چه کسانی مناسب می‌باشد؟

نوروفیدبک برای درمان کودکان 6 سال به بالا و بزرگسالان جهت درمان اختلال کم‌توجهی/ بیش‌فعالی، اضطراب، اوتیسـم، اختـلال دو قطبی، آسیب‌دیدگی مغزی، افسردگی، بی‌خوابی، میگرن، اختلال استرسی پس از حادثه، غش یا صرع و همچنین برای افرادی به که دنبال بهبود عملکرد یا کنترل استرس هستند مناسب می‌باشد.

نوروفیدبک برای درمان بیش‌انگیختگی 

افرادی که علائم بیش‌انگیختگی را تجربه می‌کنند، دارای امواج مغزی بتای (beta) بیش از حد هستند و امواج مغزی SMR در این افراد کاهش پیدا می‌کند. نوروفیدبک در این افراد باعث کاهش سطح امواج بتا و افزایش امواج SMR می‌شود. کاهش سطح انرژی بیش از حد باعث آرام‌تر شدن ذهن و بدن می‌شود.

ویژگی‌های افراد بیش‌انگیخته عبارتند از:

  • داشتن ذهن مشغول و افکار متضاد
  • دارای حالت تهاجمی
  • ناآرامی
  • بیش‌فعالی
  • ریسک‌پذیری
  • بی‌حوصلگی
  • اضطراب
  • پرخاشگری
  • نگرانی
  • دارای سردردهای عصبی مکرر
  • دارای خشم و نفرت
  • دشواری در خوابیدن

نوروفیدبک برای درمان انگیختگی کم

افرادی که علائم ‌انگیختگی کم را تجربه می‌کنند، دارای امواج مغزی تتای (theta) بیش از حد هستند و امواج مغزی بتا در این افراد کاهش پیدا می‌کند. نوروفیدبک در این افراد سبب کاهش سطح امواج تتا و افزایش امواج بتا می‌باشد. در پایان هر جلسه درمانی انگیزه، تمرکز و هوشیاری افراد افزایش پیدا می‌کند.

ویژگی‌های افراد با علائم انگیخته کم عبارتند از:

  • اختلال کم‌توجهی- بیش‌فعالی
  • دشواری در تمرکز
  • بی‌اعتنایی
  • حواس‌پرتی
  • خیال‌پردازی مداوم
  • فراموشکاری
  • بی‌انگیزگی
  • افسردگی
  • بی‌علاقگی و سستی
  • زودرنجی
  • بیدار ماندن در زمان شب به صورت مکرر
  • عدم احساس آرامش پس از خواب
  • عدم عزت نفس

سؤالات رایج در مورد نوروفیدبک 


سؤالات رایج در مورد نوروفیدبک

آیا نوروفیدبک باعث تغییر شخصیت فرد می‌شود؟

خیر. نوروفیدبک‌ درمانی باعث می‌شود که ارتباطات مغز با کارآیی بیشتر و به صورت متعادل انجام شود. این روش درمانی باعث افزایش آرامش و مقاومت در برابر استرس می‌شود و تاثیری بر ویژگی‌های شخصیتی فرد ندارد.

آیا تأثیر نوروفیدبک بلافاصله قابل مشاهده است؟ 

در بیشتر موارد، تغییرات مثبت پس از 6 تا 8 جلسه درمانی در طول 3 تا 4 هفته قابل مشاهده است. در برخی از موارد نیز پس از اولین جلسه نوروفیدبک ‌درمانی افراد به نتیجه رضایت‌بخش دست پیدا کرده‌اند.

آیا نتایج حاصل از نوروفیدبک ماندگار می‌باشد؟ 

بله. پس از اتمام دوره درمان، معمولاً بیماران نیازی به درمان مجدد ندارند. با این حال برخی از افراد، به صورت دوره‌ای درمان را ادامه داده و یا برای رفع مشکلات جدید در آینده دوباره مراجعه می‌کنند.

آیا جلسات نوروفیدبک با مصرف دارو تداخل دارد؟ 

خیر. در جلسات نوروفیدبک ادامه مصرف داروهای توصیه شده از جانب پزشک به بیمار توصیه می‌شود. با گذشت زمان، بسته به نتایج به دست آمده از نوروفیدبک‌تراپی پزشک وضعیت بیمار در ارتباط با کاهش یا قطع مصرف داروهای مورد نظر را ارزیابی می‌کند.

نوروفیدبک چه عوارضی دارد؟ 

در ارتباط با این سؤال که نوروفیدبک چه عوارضی دارد بایستی توجه شود که پس از 40 سال استفاده از نوروفیدبک، هیچ گونه عوارضی در ارتباط با این روش درمانی گزارش نشده است.

تفاوت بیوفیدبک و نوروفیدبک چیست؟

تفاوت بیوفیدبک و نوروفیدبک چیست؟

نوروفیدبک در واقع نوع خاصی از بیوفیدبک محسوب می‌شود. بیوفیدبک یک روش درمانی است که با استفاده از آن، شخص نحوه کنترل و تعدیل عملکردهای خاص بدنی مانند ضربان قلب، فشار خون یا الگوی امواج مغزی را می‌آموزد. نوروفیدبک با نام‌های نوروتراپی، نوروبیوفیدبک و EEG بیوفیدبک نیز شناخته می‌شود.

آیا برای انجام بیوفیدبک به نقشه مغزی نیاز می‌باشد؟ 

آیا برای انجام بیوفیدبک به نقشه مغزی نیاز می‌باشد؟

بله. جهت بهره‌مندی از مزایای نوروفیدبک، نقشه مغزی یا الکتروانسفالوگرافی کمّی (qEEG) جهت طرح‌ریزی روند درمانی نوروفیدبک مورد استفاده قرار می‌گیرد. به این منظور، از کلاه مخصوص و سنسورها (حسگر) استفاده می‌شود. این روش به حدود 30 دقیقه زمان نیاز دارد. الکتروانسفالوگرافی کمّی چهار نوع امواج مغزی را ارزیابی کرده و آن‌ها را با پایگاه داده‌های دیگر نقشه‌های مغزی مقایسه می‌کند. در نتیجه پزشک می‌تواند تأثیر نوروفیدبک بر مغز را بررسی کند.

آیا بیمار می‌تواند مصرف داروهای خود را در طول دوره درمان نوروفیدبک ادامه دهد؟

بله. بیمار می‌تواند مصرف هر گونه داروی تجویزی پزشک (شامل داروی اختلال  کم‌توجهی- بیش‌فعالی مانند ریتالین) را ادامه دهد.

آیا کاهش میزان مصرف دارو در طول دوره درمان با بیوفیدبک امکان‌پذیر است؟ 

امکان دارد بیمار بتواند در طی دوره درمانی مصرف داروهای خود را کاهش دهد. در واقع نوروفیدبک‌تراپی یک روش درمانی مناسب به منظور کاهش میزان داروی مورد نظر محسوب می‌شود. جهت قطع یا کاهش مصرف دارو بایستی با پزشک در این زمینه مشورت شود.

جهت دستیابی به نتیجه رضایت‌بخش به چند جلسه نوروفیدبک نیاز می‌باشد؟ 

جهت دستیابی به نتیجه رضایت‌بخش به طور متوسط به 30 تا 40 جلسه نوروفیدبک نیاز است. پزشک استفاده از حداقل دو تا سه جلسه در هفته را به بیمار توصیه می‌کند. معمولاً پس از 10 تا 20 جلسه تاثیرات درمان قابل مشاهده می‌باشد.

آیا برای استفاده از نوروفیدبک، تشخیص اختلال یا عارضه مورد نظر الزامی است؟ 

تشخیص اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی به منظور استفاده از نوروفیدبک الزامی نمی‌باشد. در ابتدا علائم عارضه مورد نظر و فعالیت مغزی بیمار ارزیابی می‌شود تا از مناسب بودن این روش درمانی برای بیمار اطمینان حاصل شود.

میزان موفقیت روش درمانی نوروفیدبک چقدر می‌باشد؟ 

نتایج حاصل از نوروفیدبک در درمان علائم اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی در حدود 75 تا 80 درصد از بیماران رضایت‌بخش می‌باشد.

آیا الکترودهایی که به سر متصل هستند باعث ایجاد شوک الکتریکی می‌شوند؟ 

خیر. الکترودها تنها به منظور ارزیابی فعالیت مغزی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

تماس و مشاوره